وزن کلمات

وزن کلمات

 

با شرح و توضیح

 

 

نکته 1 : حروف اصلی (= ریشه)

بیشتر کلمات عربی « 3 حرف اصلی » دارند .

به این  3 حرف اصلی   ریشه ‌ی کلمه گفته می شود .

مثلاً :

ریشه ی    عالِم   ،    « علم » است

ریشه ی  مَنصور   ،  « نصر »

ریشه ی  مدرسة  ،   « درس »

ریشه ی   رَحیم   ،   « رحم »

اگر ریشه ی یک کلمه را نمی دانید با کمک کلمات هم خانواده ی آن می توانید ریشه ی کلمه را به دست آورید .

در حقیقت ریشه یا حروف اصلیِ یک کلمه ، « 3 حرف مشترک » است که در کلمات هم خانواده ، « به ترتیب » تکرار می شوند .

به جدول زیر دقت کنید :

کلمات هم خانواده	ریشه	کلمات هم خانواده	ریشه
ناظِر/مَنظور/نَظیر	ن ظ ر	راجع/رُجوع/مَراجع	ر ج ع
ناصِر/مَنصور/نَصیر	ن ص ر	جاهِد/مُجاهِد/اِجتِهاد	ج ه د
عالِم/مَعلوم/عَلیم	ع ل م	مُهاجِم/هُجوم/تَهاجُم	ه ج م
عامِل/مَعمول/یَعمَلُ	ع م ل	اِنقِلاب/مُنقَلِب/تَقَلُّب	ق ل ب
حامِد/مَحمود/حَمید	ح م د	غافِر/غُفران/غَفور	غ ف ر
سامِع/مَسموع/سَمیع	س م ع	صادِق/صَدیق/تَصدُقُ	ص د ق
شاهِد/مَشهود/شَهید	ش ه د	عابد/معبود/یَعبُدونَ	ع ب د
راحِم/مَرحوم/رَحیم	ر ح م	سارِق/مَسروق/اِستِراق	س ر ق
قاتِل/مَقتول/قَتیل	ق ت ل	سابق/سِبقَة/ مسابقة	س ب ق
قابِل/ مَقبول/یَقبَلُ	ق ب ل	سائِل/مَسؤول/سُؤال	س ء ل

 

 

نکته 2 : حروف زائد

به حروف غیر از حروف اصلی حروف زائد می گویند .  مثلاً

در کلمه ی  عـالم :

« علم » 3 حرف اصلی یا همان ریشه است و « ا » حرف زائد

در کلمه ی  مَنصور :

« نصر » 3 حرف اصلی یا همان ریشه است و « م - و » حروف زائد

در کلمه ی  مُقاتِل :

« قتل» 3 حرف اصلی یا همان ریشه است و « م - ا » حروف زائد

در کلمه ی  مُنـاظَرَة:

« نظر » 3 حرف اصلی یا همان ریشه است و « م - ا - ة » حروف زائد

 

نکته 3 : وزن کلمه

اگر به جای 3 حرف اصلی ،

به ترتیب   ف ع ل  بگذاریم

و حروف زاید و حرکات ــَــِــُـ  راتغییر ندهیم ،

وزن کلمه به دست می آید :

مثلاً برای به دست آوردن وزن کلمه « ‌صادِق »

به جای « 3 حرف اصلی » یعنی « ص د ق »

به ترتیب ، « ف ع ل » قرار می دهیم

و حرف زائد یعنی « ا »و حرکات ــَــِــُـ

را تغییر نمی دهیم :

ص	ا	دِ	ق
ف	ا	عِ	ل
فـــــــا عِـــــــل

 پس وزن کلمه «‌صادِق » ، « فاعِل » است

نکته 4 : فاء الفعل ، عین الفعل ، لام الفعل

             اولین حرف اصلی = فاء الفعل

به          دومین حرف اصلی = عین الفعل      می گویند

              سومین حرف اصلی = لام الفعل

 مثلاً در کلمه ی صادق ،

ص	ا	دِ	ق
ف	ا	عِ	ل
فـــــــا عِـــــــل

به اولین حرف اصلی یعنی « ص » که به جای آن « ف » گذاشته ایم

فاءُ الفعل می گوییم

به دومین حرف اصلی یعنی « د » که به جای آن « ع » گذاشته ایم

عَین الفعل  می گوییم

به سومین حرف اصلی یعنی « ق » که به جای آن « ل » گذاشته ایم

لامُ الفعلمی گوییم

 

نکته 5 : وزن های مهم

مهم ترین وزن هایی که شما در کتاب عربی سوم راهنمایی می خوانید عبارت اند از :

فاعِل   -  مَفعول   -  فَعیل

 

 

نکته 6 : وزن « فاعِل » و « مَفعول »

وزن « فاعل » ، انجام دهنده ی کار را نشان می دهد و

وزن « مفعول » نشان دهنده ی کلمه ای است که کار بر روی آن انجام شده :

3 حرف اصلی (= ریشه)	وزن « فاعِل » (= صفت فاعلی فارسی)	وزن « مَفعول » (= صفت مفعولی فارسی)
قَتَلَ    کشت	قاتِل    کشنده	مَقتول کشته شده
سَرَقَ   دزدید	سارِق  دزد	مَسروق دزدیده شده
سَمِعَشنید	سامِع  شنونده	مَسموع شنیده شده
نَصَرَ  یاری کرد	ناصِر   یاری کننده	مَنصور   یاری شده
عَلِمَ   دانست	عالِم    داننده	مَعلوم  دانسته شده
قَبِلَ  قبول کرد	قابِل  قبول کننده	مَقبول  قبول شده
خَلَقَ  آفرید	خالِق  آفریننده	مَخلوق  آفریده شده
حَمِدَ  ستود	حامِد ستایش کننده	مَحمود   ستایش شده
رَزَقَ  روزی داد	رازِق روزی دهنده	مَرزوق روزی داده شده
حَسَدَ حسودی کرد	حاسِد حسودی کننده	مَحسود مورد حسد قرار گرفته
غَضِبَ خشمگین شد	غاضِب غَضَب کننده	مَغضوب مورد غضب قرار گرفته
رَحِمَ  رحم کرد	راحِم  رحم کننده	مَرحوم مورد رحمت قرار گرفته
غَفَرَ  آمرزید	غافِر  آمرزنده	مَغفور  آمرزیده شده
ضَرَبَ (کتک) زد	ضارِب (کتک) زننده	مَضروب (کتک) خورده
کَتَبَ  نوشت	کاتِب  نویسنده	مَکتوب  نوشته شده
عَبَدَ پرستید	عابِد  پرستنده	مَعبود  پرستیده شده
لَعَنَ لعنت کرد	لاعِن لعنت کننده	مَلعون لعنت شده
شَرِبَ نوشید	شارِب نوشنده	مَشروب  نوشیدنی
اَکَلَ  خورد	آکِل خورنده	مَأکول خورده شده،خوردنی
مَلَاَ  پر کرد	مالِئ پر کننده	مَملوء پر شده

مذکر و مونث

مذکر چیست ؟ مونث چیست ؟

کلمات مذکر را تو تعریفشون میگوییم : کلماتی که بر جنس نر دلالت میکنند

و مونث را هم کلماتی میدونیم که برجنس ماده دلالت میکنند .

اما آیا واقعا همینطور است ؟ مثلا ما برای میز که به شکل منضدة آورده میشود میتونیم بگوییم که جنس میز مونث است یا فقط به خاطر یک سری نشانه ها و علامت ها تشخیص مذکر و مونث را می دهیم ؟

حالا باید بگوییم که مذکر و مونث هرکدامشون یا حقیقی هستند یا مجازی

مذکر حقیقی "

انسان و حیوان را که از جنس نر باشند را میگویند . مثل : رجل (مرد) / ثور(گاونر) دیک(خروس ) /سیّد(آقا) /

  أخ(برادر) / ابن (پسر)

اما مذکر مجازی :

هرچیزی که علامت مونث را نداشته باشد و غیر از انسان و حیوان مذکر باشد مثل:

نهر(رود) / قمر(ماه) / جدار(دیوار) / باب(درب ) و......

 

اما مونث ها

مونث حقیقی :

شامل انسان و حیوان از جنس ماده میشود . مثل :

امرأة (زن)  / دجاجة (مرغ) / بقرة (گاوماده ) / سیدّة (خانم ) /

واما مونث مجازی :

شامل مونث های غیر از انسان و حیوان میشود مثل :

شجرة (درخت) / منضدة (میز) / محفظة (کیف )

در واقع مونث مجازی را می توان گفت : اسمی است که علامت مونث را دارد اما حقیقتا مذکر یا مونث بودنش معلوم نیست .  

والبته باید بدانیم بعضی از کلمات هم هیچ نشانی از مذکرو مونث بودن ندارند ولی به صورت قراردادی یا مفهومی برای مذکر یا مونث به کار میروند . مثل :

شمس (خورشید ) که مونث است .

ارض (زمین ) که مونث است .

عصی (عصا) چوبدستی 

این دوتا مثال از کلماتی هستند که مونث مجازی هستند و علامت مونث بودن را هم ندارند .

 

مونث معنوی 

اسم هایی هستند که بدون داشتن علامت مونث محسوب می شوند . و معمولا اسم های زیر جزو مونث های معنوی محسوب می شوند . 

1- اسم برخی از شهرها و کشورها و قیبله ها مثل ایران . شام . قریش 

2- اسم برخی از اعضای زوج بدن مثل رٍجل (پا) یا عین (چشم) 

3- اسم های علم مونث مثل مریم 

4- اسم هایی که مخصوص زنان است مثل أخت یا أم 

 

اخت که درمفهوم به معنای خواهر است و مونث وامّ که به معنای مادر است و مونث (به این کلمات مونث معنوی گفته میشود )

اما علامت های یک اسم مونث چیا هستند؟ از کجا بفهمیم که این اسم مثلا مونث است؟

معمولا علامت های اسم مونث اینها میباشند :

ة که بهش میگوییم تای تأنیث  مثل : فاطمة / سعیدة

اء که بهش میگوییم الف ممدود مثل : زهراء / حمیراء

ی که بهش میگوییم الف مقصوره مثل : لیلی / کبری

 

آهان . یکی دیگر هم موند . اونم اینکه بعضی از اسم ها هستند که جنسشان مذکر است ولی علامت مونث را هم دارند مثل حمزة / معاویة که به این اسم هامونث لفظی گفته میشود . یادتان باشد با این ها مثل اسم های مذکر رفتار کنید .